Дзмітрый ЛАЕЎСКІ

Доўжыцца разгляд крымінальнай справы ў дачыненні да Алеся Бяляцкага, Валянціна Стэфановіча, Уладзіміра Лабковіча. Яны праваабаронцы.

Алесь Бяляцкі за шматгадовую праваабарончую дзейнасць у 2022 стаў лаўрэатам Нобелеўскай прэміі міру. Дома ж, у Беларусі, Бяляцкага за яго дзейнасць пераследуюць у крымінальным парадку.

Зыходзячы з афіцыйнага прэс-рэлізу Генпракуратуры, абвінавачванне ім прад’яўлена па двух артыкулах Крымінальнага кодэкса – кантрабанда, здзейсненая арганізаванай групай (частка 4 артыкула 228 КК) і фінансаванне дзеянняў, якія груба парушаюць грамадскі парадак (частка 2 артыкула 342 КК).

У якасці першага злачынства разглядаецца тое, што нібыта праваабаронцы “з дапамогай іншых асоб забяспечылі” перамяшчэнне наяўных грошай на тэрыторыю Беларусі.

У якасці другога злачынства разглядаецца тое, што гэтыя сродкі былі выкарыстаныя ў Беларусі для:

– аплаты штрафаў, накладзеных на ўдзельнікаў акцый пратэсту;

– аплаты рахункаў за харчаванне людзей, якія ўтрымліваюцца ў ізалятарах за ўдзел у акцыях пратэсту;

– аплаты юрыдычнай дапамогі людзям, якія церпяць пераслед у сувязі з удзелам у акцыях пратэсту.

Здаецца, нават залішне каментаваць сумневы ў правамернасці такога абвінавачвання.

Варта толькі адзначыць (таму што гэта могуць не ўсе ведаць), што рэзалюцыяй №53/144 Генеральнай Асамблеі ААН зацверджана “Дэкларацыя аб праве і абавязку асобных асоб, груп і органаў грамадства заахвочваць і абараняць агульнапрызнаныя правы чалавека і асноўныя свабоды” (скарочана “Дэкларацыя аб праваабаронцах”). Артыкул 13 гэтай Дэкларацыі гарантуе права кожнага “запытваць, атрымліваць і выкарыстоўваць рэсурсы спецыяльна для мэтаў заахвочвання і абароны правоў чалавека”. Гэта да пытання аб прававой аснове праваабарончай дзейнасці.

Але я хачу звярнуць увагу нават не на гэта. З усіх аспектаў першага дня гэтага працэсу, пра якія разнесліся навіны ў Інтэрнэце, я хачу закрануць наступны.

Прагучала, што крымінальная справа складаецца з 283 тамоў. І што больш за 70 тамоў з іх Алесь Бяляцкі не паспеў вывучыць. Таму што на азнаямленне з матэрыяламі справы быў адведзены 1 месяц.

Калі гэта праўда, і калі сапраўды толькі 1 месяц быў адведзены на азнаямленне са справай такога аб’ёму, то выходзіць, што Бяляцкаму (і яго абароне) трэба было вывучаць больш за 9 тамоў у дзень.

А кожны том – гэта каля 300 лістоў дакументаў. Вывучыць (я ўжо не кажу пра тое, што зрабіць нейкія выпіскі для падрыхтоўкі да абароны, а хоць бы і прачытаць) 2700 лістоў у дзень – гэта неверагодна. Нават адзін том, калі ён змяшчае шмат матэрыялаў, якія трэба ставіць пад сумнеў ў судзе (напрыклад, пратаколаў допытаў), немагчыма нармальна вывучыць за дзень.

Зыходзячы з майго прафесійнага вопыту, на прапрацоўку такога аб’ёму матэрыялаў для падрыхтоўкі да абароны ў судзе з хуткасцю прыкладна 2 тамы ў дзень (хоць і гэта часам занадта хутка) і з улікам простага прагортвання “макулатуры”, якой звычайна нямала, спатрэбілася б не менш трох месяцаў. А аднаго месяца для гэтага абсалютна ніяк не дастаткова!

На маю думку, калі чалавеку (тым больш, лаўрэату Нобелеўскай прэміі) не прадастаўлена досыць часу, каб уважліва прачытаць і зрабіць выпіскі з матэрыялаў, якімі ўлада абгрунтоўвае яго крымінальны пераслед, то ўжо не важна, што будзе далей у гэтым працэсе. Бо калі чалавеку не дазволена нармальна рэалізаваць сваё права на абарону – а гэта значыць базавую гарантыю справядлівага суда – то, зыходзячы з чаго, грамадства павінна давяраць выніку такога працэсу?

Дзмітрый Лаеўскі, юрыст, былы адвакат.

Публікацыя з № 3 газеты “Народная Воля”. Падпісацца на газету.